Đang giữa ca sản xuất, băng tải chở liệu bỗng nhiên chạy yếu đi rồi dừng hẳn dù motor vẫn đang có điện, buộc bạn phải dừng khẩn cấp toàn dây chuyền. Tình trạng động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải này là lỗi kỹ thuật rất phổ biến, cần được kiểm tra kỹ lưỡng để xác định đúng nguyên nhân. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp quy trình đo kiểm và khắc phục chi tiết để bạn tự xử lý dứt điểm sự cố này.
Nguyên nhân phổ biến làm máy chạy yếu
Có nhiều yếu tố kỹ thuật dẫn đến tình trạng động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải, từ các lỗi phần điện đến mài mòn cơ khí. Việc xác định đúng tác nhân ban đầu là bước quan trọng nhất để lên phương án sửa chữa.
Động cơ bị quá tải trọng cho phép
Lỗi thường gặp nhất khiến động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải là do ép máy kéo khối lượng lớn hơn thông số thiết kế. Khi tải trọng vượt mức định mức, motor phải gồng mình sinh công làm tốc độ vòng quay giảm sút rõ rệt. Nếu kéo dài, dòng điện tăng cao sẽ làm ngắt aptomat hoặc nhảy rơ le nhiệt để bảo vệ toàn mạch.
Nguồn điện cấp vào không ổn định
Điện áp thấp hơn mức danh định sẽ làm momen khởi động và momen xoắn làm việc giảm tỷ lệ thuận với bình phương điện áp. Điều này trực tiếp gây ra hiện tượng động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải. Việc mất pha, lệch pha hoặc dây cáp nhỏ cũng làm từ trường quay không đều, khiến thiết bị chạy lờ đờ và sinh dòng ampe lớn.
Hư hỏng bánh răng
Sự cố cơ khí như bánh răng mài mòn, mẻ nhông hoặc khoảng cách ăn khớp sai lệch sẽ làm hao hụt lực truyền động đáng kể. Dù motor điện quay đủ vòng, lực đầu ra ở trục thứ cấp vẫn suy giảm, dẫn tới động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải. Bánh răng hỏng còn sinh ma sát lớn, cản trở chuyển động và giảm hiệu suất chung.
Định kỳ thay dầu và bơm mỡ cho động cơ giảm tốc
Cách xử lý động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải
Quy trình khắc phục hiện tượng động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải đòi hỏi thợ máy phải tuân thủ trình tự loại trừ từ ngoài vào trong. Hãy thực hiện tuần tự các bước đo lường dưới đây để khoanh vùng lỗi.
Đầu tiên, hãy tách hộp giảm tốc ra khỏi cụm tải và quay thử tay để xác định độ kẹt. Nếu cụm kéo quá nặng, chứng tỏ tải trọng đang vượt định mức thiết kế. Bạn cần giảm bớt vật liệu hoặc thay thế bộ động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải này bằng mã máy có momen xoắn lớn hơn, đáp ứng đúng nhu cầu truyền động.
Bước 2: Đo kiểm điện áp và dòng điện
Dùng đồng hồ vạn năng và ampe kìm đo điện áp tại hộp cực motor lúc đang mang tải. Đảm bảo điện áp 3 pha cân bằng và đủ 380V. Đồng thời kẹp dòng xem ampe có vượt định mức không. Nếu mất pha, hãy siết chặt khởi động từ, rơ le, cầu chì để dòng điện cấp vào luôn ổn định và liền mạch.
Bước 3: Kiểm tra motor giảm tốc và dầu bôi trơn
Xả một ít nhớt trong hộp số ra để đánh giá trực quan. Nếu dầu đen đặc hoặc lẫn mạt sắt, độ nhớt giảm sẽ làm tăng ma sát, gây ra tình trạng động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải. Thợ máy cần súc rửa sạch buồng nhông bằng dầu DO, sau đó châm lại nhớt bôi trơn đúng chuẩn lên ngang vạch mắt kính.
Bước 4: Thay thế linh kiện hư hỏng (bạc đạn, bánh răng)
Khi đã rã buồng nhông, hãy lắc tay các ngõng trục để kiểm tra khe hở bạc đạn. Bạc đạn rơ hoặc bánh răng mòn vát đầu cần được cảo ra và thay mới ngay. Chú ý đóng bi đều tay, canh lại gioăng phớt thật chuẩn để cụm máy chạy êm, đảm bảo truyền tải toàn bộ lực xoắn ra trục thứ cấp mà không suy hao.
Kiểm tra dòng điện định mức khi động cơ giảm tốc không đủ lực
Hậu quả nếu không khắc phục kịp thời
Việc phớt lờ tình trạng động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải sẽ kéo theo hàng loạt hư hỏng thứ cấp bên trong buồng máy. Dưới đây là những tổn thất kỹ thuật lớn nếu bạn không dừng máy để can thiệp ngay.
Nóng máy, cháy cuộn dây motor
Khi động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải do kẹt trục hoặc sụt áp, dòng điện stator sẽ tăng vọt. Lượng nhiệt tỏa ra liên tục làm lớp vecni cách điện của bối dây đồng nhanh chóng lão hóa. Nếu rơ le nhiệt không nhảy kịp thời, cuộn dây sẽ bị chập vòng hoặc cháy đen, buộc phải rã máy quấn lại stator.
Kiểm tra cuộn dây stato khi động cơ giảm tốc chạy yếu
Làm vỡ nhông hoặc gãy trục
Thiết bị chạy yếu thường kèm theo hiện tượng giật cục do lực xoắn không đều. Nếu cố nhồi tải, ứng suất uốn lên các chân răng sẽ vượt giới hạn bền của thép. Hậu quả là nhông truyền động vỡ vụn, các ổ bi vỡ mạt rế, thậm chí làm xoắn gãy trục, phá hỏng hoàn toàn kết cấu cơ khí bên trong buồng máy.
Kiểm tra trục khi động cơ giảm tốc chạy yếu và giật cục
Ngưng trệ dây chuyền sản xuất
Mọi sự cố bắt nguồn từ việc động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải đều khiến băng tải, máy trộn không đạt tốc độ thiết kế. Sản phẩm đầu ra bị ùn ứ, quy trình tự động hóa đứt gãy. Thiệt hại kinh tế do dừng chuyền thường lớn hơn gấp nhiều lần chi phí bảo dưỡng định kỳ cho cụm thiết bị cơ điện này.
Lưu ý vận hành để động cơ luôn khỏe
Chế độ làm việc đúng thông số sẽ triệt tiêu nguy cơ động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải trong suốt vòng đời của máy. Thợ vận hành cần thiết lập lịch trình bảo dưỡng cụ thể theo các tiêu chí kỹ thuật sau.
Chọn công suất máy phù hợp nhu cầu thực tế
Sự cố động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải hoàn toàn phòng ngừa được nếu tính toán chuẩn momen xoắn ban đầu. Hãy chọn thiết bị có hệ số an toàn lớn hơn 1. Cần tính dư lực cản tĩnh ở hệ thống tời nâng hoặc máy ép, giúp motor có độ vọt tốt và không đuối sức khi vừa đóng điện.
Chọn đúng công suất motor giảm tốc để tránh thiếu lực khi khởi động
Bảo dưỡng, thay dầu định kỳ
Lịch thay nhớt bánh răng cần tuân thủ nghiêm ngặt theo giờ chạy thực tế. Thường phải thay mới sau 500 giờ đầu để loại bỏ mạt kim loại, và mỗi 2000 giờ cho các lần sau. Cần bơm mỡ bò chịu nhiệt thường xuyên vào vú mỡ của nắp bạc đạn để vòng bi luôn trơn tru, không sinh nhiệt do ma sát khô.
Dùng súng bắn nhiệt kiểm tra vỏ thân motor và buồng nhông mỗi ca trực. Nhiệt độ vỏ ngoài không nên vượt ngưỡng 80 độ C. Nếu phát hiện máy nóng cục bộ kèm tiếng kêu rít, cần dừng chạy ngay. Thợ máy nên thổi sạch bụi trên các lá tản nhiệt vỏ nhôm để khả năng làm mát bằng gió luôn đạt mức tối đa.
Câu hỏi thường gặp
Tại sao nên dùng biến tần thay vì đóng điện khởi động trực tiếp (DOL)?
Biến tần giúp motor tăng tốc từ từ, kiểm soát tốt dòng khởi động và momen, tránh tình trạng giật gãy chân răng hoặc sụt áp lưới điện cục bộ khi đóng điện trực tiếp.
Dòng điện không tải tiêu chuẩn của motor khoảng bao nhiêu?
Dòng không tải thường dao động từ 30% đến 45% dòng điện định mức ghi trên nhãn. Nếu đo thấy dòng không tải quá cao, cuộn dây có thể đã rò điện ra vỏ hoặc bị chập vòng.
Làm sao để đo điện trở cách điện của cuộn dây?
Sử dụng đồng hồ Megomet thang đo 500VDC kẹp vào vỏ máy và từng đầu dây pha. Điện trở cách điện phải đạt từ 0.5 MegaOhm trở lên, nếu thấp hơn chứng tỏ motor đang bị ẩm ướt.
Rơ le nhiệt có bảo vệ được motor khi trục bị kẹt cứng hoàn toàn không?
Có. Khi trục kẹt cứng, dòng điện rotor bị khóa (Locked rotor) sẽ tăng vọt gấp 5 đến 7 lần. Rơ le nhiệt sẽ phát hiện tình trạng quá dòng và tự động ngắt mạch điều khiển để bảo vệ cuộn dây.
Có nên hàn đắp phục hồi khi trục thứ cấp bị nứt chân chim không?
Không nên. Trục chịu ứng suất xoắn rất lớn, việc hàn đắp nhiệt sẽ làm biến đổi cấu trúc tinh thể kim loại, sinh ứng suất dư khiến trục dễ gãy gập đột ngột khi mang tải nặng.
Kết luận
Để dây chuyền hoạt động trơn tru, việc nắm vững các bước đo kiểm khi động cơ giảm tốc chạy yếu không đủ tải là yêu cầu bắt buộc đối với thợ bảo trì. Thường xuyên theo dõi dòng điện ampe và chú ý lịch thay nhớt định kỳ sẽ giúp thiết bị kéo dài tuổi thọ, tránh được các khoản chi phí sửa chữa cơ khí đắt đỏ.
